EXPO NEWS

Σε κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται το πρόγραμμα «Εξοικονομώ», καθώς η αγορά καλείται να «τρέξει» με ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα για να μη χαθούν πολύτιμοι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης, την ώρα που η κυβέρνηση σχεδιάζει ήδη τη νέα γενιά παρεμβάσεων ενεργειακής αναβάθμισης, συνολικού ύψους 2 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2027.

Η εμπειρία του «Εξοικονομώ 2025», με προϋπολογισμό 924 εκατ. ευρώ, ανέδειξε με τον πλέον εμφατικό τρόπο ότι χωρίς δραστική μείωση της γραφειοκρατίας και επιτάχυνση των διαδικασιών, η απορρόφηση κινδυνεύει να μείνει πίσω – με ό,τι αυτό συνεπάγεται για νοικοκυριά, επαγγελματίες του κλάδου και δημόσια οικονομικά.

Αγώνας δρόμου για τα 924 εκατ. ευρώ

Η καθυστέρηση στην ανακοίνωση της Απόφασης Υπαγωγής – που τελικά εκδόθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο – συμπίεσε δραματικά τα χρονικά περιθώρια υλοποίησης. Οι δικαιούχοι έχουν λιγότερο από έξι μήνες για να ολοκληρώσουν τις εργασίες, έως τις 31 Μαΐου 2026, με δυνατότητα παράτασης μόλις 30 ημερών.

Στην πράξη, όμως, πριν καν ξεκινήσουν οι παρεμβάσεις, οι ιδιοκτήτες καλούνται να ολοκληρώσουν μια σειρά απαιτητικών βημάτων:

• Έκδοση τραπεζικού δανείου (όπου απαιτείται)
• Συγκέντρωση δικαιολογητικών
• Έκδοση Ταυτότητας Κτιρίου

Η τελευταία αποτελεί και το μεγαλύτερο «αγκάθι». Σε περίπτωση που απαιτούνται διορθώσεις ή τακτοποιήσεις – κάτι που ισχύει για την πλειονότητα των ελληνικών ακινήτων – η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει 4 έως 6 μήνες, επιβαρύνοντας επιπλέον τον ιδιοκτήτη με σημαντικό κόστος.

Το αποτέλεσμα είναι μια πραγματική πίεση σε μηχανικούς, τεχνικά συνεργεία και δικαιούχους, οι οποίοι καλούνται να ολοκληρώσουν σύνθετα έργα μέσα σε εξαιρετικά περιορισμένο χρονικό πλαίσιο.

Το ζήτημα των «βαθμοημερών» και οι γεωγραφικές ανισότητες

Ένα ακόμη σημείο κριτικής αφορά τον τρόπο επιλογής των κατοικιών μέσω του συστήματος των «βαθμοημερών». Σε αντίθεση με προηγούμενους κύκλους που λάμβαναν υπόψη περισσότερες παραμέτρους – όπως η ηλικία του ακινήτου ή η περιφερειακή κατανομή πόρων – το ισχύον πρόγραμμα βασίζεται αποκλειστικά στις κλιματικές συνθήκες.

Η τελική βαθμολογία προκύπτει από το πόσο «ψυχρή» είναι μια περιοχή και συνεπώς πόσο μεγάλες είναι οι ανάγκες θέρμανσης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αφενός η  Κεντρική και Βόρεια Ελλάδα να συγκεντρώνουν τη μερίδα του λέοντος, αφετέρου η Αττική και τα νησιά του Αιγαίου να βρίσκονται σχεδόν εκτός προγράμματος. Δηλαδή, οι περιοχές με υψηλές θερμοκρασίες το καλοκαίρι και αυξημένες ανάγκες ψύξης – άρα και κατανάλωσης ενέργειας – έμειναν ουσιαστικά εκτός σχεδιασμού.

Παρά τις στρεβλώσεις, εκτιμάται ότι τελικά θα ενταχθούν πάνω από 40.000 κατοικίες.

Η επόμενη γενιά: 2 δισ. ευρώ για 100.000 νοικοκυριά

Την ίδια στιγμή, προετοιμάζεται η νέα φάση των προγραμμάτων ενεργειακής απόδοσης, συνολικού ύψους 2 δισ. ευρώ, που αναμένεται να ενεργοποιηθούν προς τα τέλη του 2026 και εντός του 2027.

Σύμφωνα με όσα έχει αναφέρει η Γενική Γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων του ΥΠΕΝ, κα Δέσποινα Παληαρούτα, το πακέτο θα διαρθρωθεί σε δύο σκέλη:

• 1,3 δισ. ευρώ για «Εξοικονομώ για Ευάλωτους»
• 700 εκατ. ευρώ για αντικατάσταση θερμοσίφωνα και εγκατάσταση αντλίας θερμότητας

Στόχος είναι η στήριξη περίπου 100.000 ευάλωτων νοικοκυριών.

Το νέο μοντέλο με τη συμμετοχή των παρόχων

Κομβικό στοιχείο του νέου σχεδιασμού αποτελεί η εμπλοκή των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι πάροχοι αναμένεται να χρηματοδοτούν τις παρεμβάσεις για λογαριασμό των πελατών τους, με αποπληρωμή μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Η λογική είναι ότι η μηνιαία δόση θα καλύπτεται από την εξοικονόμηση που επιτυγχάνεται, ενώ ο λογαριασμός θα εμφανίζεται μειωμένος σε σχέση με πριν.

Ωστόσο, παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα:

• Τι θα συμβαίνει σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής;
• Θα επιτρέπεται αλλαγή παρόχου;
• Πώς θα διαχωρίζεται η οφειλή ρεύματος από την οφειλή χρηματοδότησης;

Στη διεθνή πρακτική (ΗΠΑ, Καναδάς, αλλά και σε χώρες όπως το Βέλγιο και η Μεγάλη Βρετανία), υπάρχει διαχωρισμός των δύο οφειλών. Δηλαδή, ακόμη κι αν ο καταναλωτής δεν πληρώσει τη δόση για την ενεργειακή παρέμβαση, δεν διακόπτεται η ηλεκτροδότηση.

Το ζήτημα όμως της εξασφάλισης των παρόχων παραμένει ανοιχτό. Αν δεν υπάρξει σαφές πλαίσιο, ο κίνδυνος μετακύλισης των οφειλών στο Δημόσιο δεν μπορεί να αποκλειστεί.

Χωρίς απλοποίηση, δεν υπάρχει επιτυχία

Εν κατακλείδι είναι σαφές πως εάν δεν μειωθούν δραστικά τα διοικητικά βάρη – με απλοποίηση της Ταυτότητας Κτιρίου, ταχύτερες εγκρίσεις και ευελιξία στα χρονοδιαγράμματα – η απορρόφηση των επόμενων 2 δισ. ευρώ θα αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα με το προηγούμενο πρόγραμμα.

Και είναι κρίσιμο να αντιμετωπιστούν τα ζητήματα καθώς το «Εξοικονομώ» αποτελεί βασικό εργαλείο ενεργειακής μετάβασης, με άμεση επίδραση στην κατανάλωση, στο ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών και στην επίτευξη των εθνικών κλιματικών στόχων.