EXPO NEWS

Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα σχεδιάζονται, θα κατασκευάζονται και θα ανακαινίζονται τα κτίρια στην Ελλάδα φέρνει η νέα ευρωπαϊκή οδηγία για την ενεργειακή απόδοση του κτιριακού αποθέματος. Η εφαρμογή της αναμένεται να επηρεάσει συνολικά την οικοδομική δραστηριότητα, δημιουργώντας νέες απαιτήσεις για τους κατασκευαστές, τους μηχανικούς και τους ιδιοκτήτες ακινήτων, αλλά και σημαντικές ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις δομικών υλικών, ενεργειακών συστημάτων και τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η οδηγία (ΕΕ) 2024/1275 για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, η οποία προβλέπει τη σταδιακή μετάβαση σε ένα κτιριακό απόθεμα υψηλής ενεργειακής απόδοσης και μηδενικών εκπομπών έως το 2050.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη ασκήσει πιέσεις στα κράτη-μέλη για την ενσωμάτωση της οδηγίας στις εθνικές νομοθεσίες, καθώς η σχετική προθεσμία παρήλθε τον Μάιο του 2026. Η καθυστέρηση συνδέεται με την πολυπλοκότητα των νέων απαιτήσεων και το σημαντικό οικονομικό βάρος που συνεπάγεται η προσαρμογή του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος.

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατασκευή νέων κτιρίων, τα οποία θα πρέπει να πληρούν αυστηρότερες ενεργειακές και περιβαλλοντικές προδιαγραφές.

Συγκεκριμένα, από το 2028 τα νέα κτίρια που ανήκουν σε δημόσιους φορείς θα πρέπει να είναι μηδενικών εκπομπών, ενώ από το 2030 η απαίτηση επεκτείνεται σε όλα τα νέα κτίρια, συμπεριλαμβανομένων των κατοικιών.

Αυτό σημαίνει ότι οι νέες οικοδομές θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα υψηλή ενεργειακή απόδοση, να μην παράγουν επιτόπιες εκπομπές άνθρακα από ορυκτά καύσιμα και να έχουν μηδενικές ή πολύ χαμηλές λειτουργικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Στην πράξη, οι νέες απαιτήσεις θα επηρεάσουν τον αρχιτεκτονικό και ηλεκτρομηχανολογικό σχεδιασμό των κτιρίων, την επιλογή των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης, τη θερμομόνωση, τα κουφώματα και την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων. Η οδηγία προβλέπει ότι τα νέα κτίρια θα πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να αξιοποιεί αποτελεσματικά την ηλιακή ενέργεια, ενώ από το 2030 προβλέπεται η εγκατάσταση κατάλληλων ηλιακών τεχνολογιών στις νέες κατοικίες, όπου αυτό είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα για την κατασκευαστική αγορά, καθώς οι ενεργειακές υποδομές θα πρέπει να ενσωματώνονται στον αρχικό σχεδιασμό των οικοδομών και όχι να αντιμετωπίζονται ως μεταγενέστερες προσθήκες.

Ενεργειακές αναβαθμίσεις στο υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα

Εξίσου σημαντικές είναι οι προβλέψεις για τα ήδη κατασκευασμένα κτίρια, τα οποία αποτελούν και τη μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα λόγω της ηλικίας και των ενεργειακών χαρακτηριστικών σημαντικού μέρους του οικιστικού αποθέματος.

Η οδηγία θέτει ως στόχο τη μείωση της μέσης κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας των κατοικιών κατά 16% έως το 2030 και κατά 20%-22% έως το 2035, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2020.

Μάλιστα, τουλάχιστον το 55% της απαιτούμενης εξοικονόμησης θα πρέπει να προέλθει από την ανακαίνιση του 43% των κατοικιών με τις χειρότερες ενεργειακές επιδόσεις.

Οι στόχοι αυτοί αφορούν τη συνολική ενεργειακή απόδοση του οικιστικού αποθέματος και όχι υποχρεωτικά την αναβάθμιση κάθε μεμονωμένης κατοικίας έως τις συγκεκριμένες ημερομηνίες.

Για την επίτευξή τους θα απαιτηθεί σημαντική αύξηση των παρεμβάσεων θερμομόνωσης, αντικατάστασης κουφωμάτων, αναβάθμισης συστημάτων θέρμανσης και ψύξης και εγκατάστασης σύγχρονων τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας.

Παράλληλα, κάθε κράτος-μέλος θα πρέπει να καταρτίσει εθνικό σχέδιο ανακαίνισης κτιρίων, με συγκεκριμένους στόχους για το 2030, το 2040 και το 2050, καθώς και πρόβλεψη για τις απαιτούμενες επενδύσεις και τις πηγές χρηματοδότησης.

Νέες επιδοτήσεις για ανακαινίσεις και συστήματα θέρμανσης

Η υλοποίηση των νέων απαιτήσεων προϋποθέτει σημαντικούς οικονομικούς πόρους, καθώς το κόστος ενεργειακής αναβάθμισης αποτελεί βασικό εμπόδιο για μεγάλο αριθμό νοικοκυριών.

Στην Ελλάδα, μέσω των προγραμμάτων που υλοποιήθηκαν την περίοδο 2019-2024, έχουν πραγματοποιηθεί παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης σε περίπου 140.000 κατοικίες, ενώ άλλες 50.000 εκτιμάται ότι θα ωφεληθούν από το πρόγραμμα «Εξοικονομώ 2025».

Πρόσθετη χρηματοδότηση προβλέπεται από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, οι δράσεις του οποίου αναμένεται να ξεκινήσουν από το 2027.

Από τους συνολικούς πόρους ύψους 5,3 δισ. ευρώ, περίπου 1,19 δισ. ευρώ προορίζονται για νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, μέσω του οποίου υπολογίζεται ότι θα πραγματοποιηθούν παρεμβάσεις σε 62.000 ακίνητα.

Οι επιδοτούμενες εργασίες θα περιλαμβάνουν θερμοπροσόψεις, μονώσεις, αντικατάσταση κουφωμάτων και συστήματα σκίασης, με ποσοστά ενίσχυσης που θα μπορούν να ξεπερνούν το 80%.

Μια σημαντική διαφοροποίηση σε σχέση με προηγούμενα προγράμματα αφορά τη δυνατότητα σταδιακής καταβολής της ιδιωτικής συμμετοχής, μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας και σε συνεργασία με τους προμηθευτές.

Επιπλέον, 930 εκατ. ευρώ προβλέπεται να κατευθυνθούν στην αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και θερμοσιφώνων, με ιδιαίτερη έμφαση στην εγκατάσταση αντλιών θερμότητας.

Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η εγκατάσταση νέων συστημάτων θέρμανσης θα πρέπει να συνδυάζεται με επαρκή θερμομόνωση, προκειμένου να εξασφαλίζεται ουσιαστική μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.

Αυξημένες απαιτήσεις για τον κατασκευαστικό κλάδο

Η εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά και το κόστος κατασκευής των νέων οικοδομών.

Οι αυστηρότερες προδιαγραφές ενεργειακής απόδοσης, η ανάγκη ενσωμάτωσης σύγχρονων ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων και η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνεπάγονται πρόσθετες επενδύσεις κατά τη φάση της κατασκευής.

Από την άλλη πλευρά, η μετάβαση σε ενεργειακά αποδοτικότερα κτίρια αναμένεται να περιορίσει το λειτουργικό κόστος για τους ιδιοκτήτες και τους χρήστες τους, δημιουργώντας παράλληλα ζήτηση για νέα προϊόντα και τεχνολογίες.

Θερμομονωτικά υλικά, ενεργειακά κουφώματα, αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά και έξυπνα συστήματα διαχείρισης ενέργειας αναμένεται να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία στην κατασκευαστική διαδικασία.

Παράλληλα, εισάγεται το ψηφιακό διαβατήριο ανακαίνισης, ένα εργαλείο που θα παρέχει στους ιδιοκτήτες έναν οργανωμένο οδικό χάρτη για τη σταδιακή ενεργειακή αναβάθμιση των ακινήτων τους.

Προβλέπεται επίσης η ανάπτυξη συστημάτων τακτικών ανεξάρτητων επιθεωρήσεων για εγκαταστάσεις θέρμανσης, εξαερισμού και κλιματισμού, ενισχύοντας τις απαιτήσεις ελέγχου της ενεργειακής λειτουργίας των κτιρίων.

Το μεγάλο στοίχημα για την ελληνική οικοδομή είναι η προσαρμογή στις νέες απαιτήσεις χωρίς να επιβαρυνθεί υπέρμετρα το κόστος απόκτησης κατοικίας. Η επιτυχία της μετάβασης θα εξαρτηθεί από την επάρκεια των χρηματοδοτικών εργαλείων, την ταχύτητα εφαρμογής των προγραμμάτων και την ικανότητα του κατασκευαστικού κλάδου να ενσωματώσει τις νέες τεχνολογίες.

Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή οδηγία σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στο μοντέλο κατασκευής και ανακαίνισης κτιρίων, με την ενεργειακή απόδοση και τη μείωση των εκπομπών να αποτελούν πλέον βασικά χαρακτηριστικά της οικοδομικής δραστηριότητας των επόμενων δεκαετιών.